Evet, mümkün.

Hukuk devleti “tamamen kaybolan” bir şey değildir. Sistem bir gecede biter ama hukuk bitmez.

Yani sıfırdan bir devlet kurmaktan bahsetmiyoruz. Hasarlı ama onarılabilir bir yapıdan söz ediyoruz.

Dünyada örnekleri var:

• İspanya (Franco sonrası)
• Şili
• Doğu Avrupa ülkeleri

→ Şili’de sokak hiç tamamen susmadı

İspanya’da Franco, kurumları tamamen yok etmedi, onları rejime bağladı. Bu yeniden inşaya önemli bir zemin hazırladı.

Bunların her biri insan haklarının yeniden tesisi için çok önemli ayrıntılardır.

Yani evet mümkün, şartlar ne kadar kötü olursa olsun her zaman umut vardır.

İrfan Değirmenci’nin kitabına verdiği isim gibi “anne bir sabah iyiler kazanacak”

Türkiye’de de hukuk devleti ciddi şekilde yıpranmış ve işlevsizleşmiş olsa da:

Türkiye’de hâlâ:

• AİHM sistemi içinde yer alıyoruz
• Anayasa’da temel haklar mevcut
• Bireysel başvuru yolu var
• İhlalleri belgeleyen güçlü bir sivil toplum var

Yani zemin tamamen sıfırlanmış değil.
Bu, yeniden tesis için büyük avantaj.

• En önemlisi halk halen “hukuk” talep ediyor

Karamsarlık mı, umut mu?

Bence şu an Türkiye’deki en büyük tehlike:

“Zaten düzelmez” duygusu

Bu duygu yayılırsa:

• Hukuksuzluk normalleşir
• Kötü olan kalıcı hâle gelir

Ama şunu net söyleyeyim:
Türkiye’de hukuka inanan, işini doğru yapmaya çalışan çok sayıda hukukçunun hala olması, kritik bir sermayedir.

Evet, bugün tablo ağır.
Evet, insan bazen “bu ülkede olmaz” diyor.

Ama şunu da unutma; Hukuk devleti bir lütuf değil, bir mücadele sonucu ortaya çıkar

Türkiye bu mücadeleyi daha önce verdi, yine verebilir anne.